Onder het bewuste

weblog over het onbewuste
  • Home
  • Artikelen
  • Achtergrond

  • Onderwerp "zelfonderzoek"

    Toevallig weten te ontmoeten

    © | 5 September 2010 | | reageren (1)

    Al ruim 20 jaar valt het me op dat ik mensen die ik ken soms toevallig tegen kom, bijvoorbeeld op straat, op een moment dat betekenisvol is. Ik heb bijvoorbeeld een bepaalde interesse in iemand, of juist een bepaald conflict, en, hoewel ik die persoon normaal niet vaak tegenkom, gebeurt dat dan juist om de haverklap of een keer op een heel specifiek moment. Of ik heb een persoon voor iets specifieks nodig, zonder dat ik daar verder bewust mee bezig ben, en loop hem of haar zo tegen het lijf.

    Zo'n ontmoeting gebeurt dan toevallig, maar dit toeval lijkt door wil of intentie gestuurd te zijn.

    Het kan natuurlijk zijn dat dit alleen in mijn perceptie zo lijkt. Dat het me juist opvalt omdat die persoon in mijn gevoel op dat moment betekenis heeft, maar dat zo'n ontmoeting toch werkelijk willekeurig is.

    Maar ik heb een drietal keren een bepaalde situatie meegemaakt waarbij ik duidelijk op de een of andere manier iemand wist te ontmoeten, zonder dat ik op een conventionele manier kon weten hoe en wanneer dat te doen.

    Zo zou in mijn studententijd een vriend uit een ander deel van het land, met de auto, bij mij op bezoek komen. We hadden een tijdstip 's avonds afgesproken, maar een ding wist ik zeker: hij zou later zijn, zoals altijd. Terwijl ik wachtte, begon ik het na enige tijd wel erg laat te vinden. Op een gegeven moment had ik het idee dat als ik naar de parkeerplaats zou lopen, ik hem daar aan zou treffen. Ik ging op mijn impuls af en liep mijn flat uit, het pad af, en naar de parkeerplaats. Door de hoeveelheid bos om mijn studentenflat heen, en de grote afstand naar de openbare weg, was het onmogelijk dat ik zijn auto gezien of gehoord kon hebben. Maar toen ik de parkeerplaats opliep, zag ik aan de andere kant twee koplampen verschijnen. Nadat hij geparkeerd had, kon ik constateren dat het inderdaad de vriend was die ik verwachtte.

    Bij een andere gelegenheid zou iemand mij op komen halen. De voorgaande gebeurtenis speelde door mijn hoofd, en ik had op een bepaald moment het idee dat als ik dan zou vertrekken, ik hem zou treffen nog voordat hij kon aanbellen. Ook hier was het niet mogelijk dat ik zijn auto gezien of gehoord kon hebben. Wel wist ik iets preciezer hoe laat deze persoon zou komen. Toen ik net de enige meter tussen twee deuren op mijn verdieping was waarop ik de parkeerplaats kon zien, zag ik de persoon die ik verwachtte lopen, op weg naar de voordeur. Ik maakte van die gelegenheid gebruik om hem toe te roepen dat ik eraan kwam.

    Recent verwachtte ik een pakketje dat door de pakketservice van het postbedrijf gebracht zou worden. Ik wist dat het 's middags gebracht zou worden, maar niet hoe laat. Op een gegeven moment begon ik het toch wel laat te vinden. Ik had toen het idee dat als ik dan naar beneden zou lopen (met als excuus dat ik mijn brievenbus op post ging controleren), ik de man van de pakketservice zou treffen. Inderdaad kwam hij er net aangelopen nadat ik mijn brievenbus gecontroleerd had. Met het voor mij bestemde pakketje

    Het is bepaald niet mijn gewoonte om mensen maar op goed geluk tegemoet te gaan lopen. Ik denk dat deze drie situaties de enige in mijn leven zijn waarbij ik dat gedaan heb.

    Maar hoe kon ik dan weten op welk moment ik moest vertrekken?

    "Moeten" en schuldgevoel

    Een ander aspect aan "moeten", is dat je als je iets niet doet zoals het "moet", er schuldgevoel kan zijn.

    In mijn zelfonderzoek heb ik er lange tijd moeite mee gehad om schuldgevoel daadwerkelijk te voelen en toe te laten. Als het al bewust begon te worden, dan had ik al gauw het idee dat het onzin was, en probeerde ik het te onderdrukken. Uiteindelijk komt van alles uit het verleden te pas en te onpas uit het onbewuste naar boven als associatie, en schuldgevoel is geen uitzondering. Passend bij de situatie in het heden is dat over het algemeen niet werkelijk.

    In het boek "The Pearl Beyond Price", van A.H. Almaas, schrijft hij dat het doorvoelen van schuldgevoel naar het essentiële aspect Acceptatie leidt. Dit gaf mij voldoende inzicht in hoe dit gevoel in elkaar zit, om het vertrouwen te hebben het voelen ervan toe te laten.

    Ik merkte dat schuldgevoel uit twee delen bestaat: het idee en gevoel dat iets aan mij "verkeerd" is, en een gevoel van afwijzing van mezelf, als gevolg daarvan. Het toelaten van het gevoel van "verkeerdheid" leidt tot het gevoel dat ik en de dingen "goed" zijn zoals ze zijn. Het toelaten van het gevoel van zelf-afwijzing leidt tot Acceptatie.

    Het gevoel van zelf-afwijzing gebeurt duidelijk in het midden van mijn borst, en voelt vooral als gericht op mijn lichaam.

    "Moeten" en intelligentie

    Na mijn vorige post over de vraag wat "moeten" is, kwam ik nog een niet te verwaarlozen aspect tegen in mijn zelfonderzoek.

    Het niet uitgaan van de eigen natuurlijke gevoelens, gedachten, intuïtie, en dergelijke, als iets "moet", komt neer op een niet gebruiken van de eigen intelligentie. Ik merk bijvoorbeeld dat als ik een taak moet uitvoeren volgens bepaalde voorschriften, ik het gevoel heb dat ik er niet werkelijk vat op heb, en als er iets niet gaat zoals het moet, ik niet zo gauw een oplossing heb. Doe ik een taak aan de hand van mijn inzicht erin, dan loopt alles veel soepeler.

    Ik merkte in mijn zelfonderzoek naar patronen van "iets moeten", dat ik het gebrek aan intelligentie voelde als een zelf niet compleet zijn, en afhankelijk zijn van de autoriteit van wie het "moet" voor compleetheid. A.H. Almaas noemt het gevoel van incompleetheid als een deficiëntie van "brilliancy" in zijn boek "Brilliancy (The Essence of Intelligence)". (Het toelaten van een gevoel van deficiëntie leidt in het zelfonderzoek over het algemeen tot een herstel van het daaraan gerelateerde vermogen.)

    Almaas beschrijft "brilliancy" als een heel algemene vorm van intelligentie (ik laat de engelse term hier even onvertaald). Dit is dus niet beperkt tot intellectuele intelligentie, of mentale, maar is intelligentie die alle aspecten van het Zijn omvat. Ik stel me voor dat dit in de hersenen en het zenuwstelsel iets met het aantal gebruikte neuronen te maken zou kunnen hebben, dus dat een groter deel van de hersenen daadwerkelijk gebruikt wordt, als er meer "brilliancy" is.

    Het afhankelijk zijn van een autoriteit is verder een objectrelatie.

    Wat is "moeten"?

    Het is een term die we veel gebruiken, "moeten". Je "moet" je aan bepaalde regels houden. Iemand had iets nooit "moeten" doen. Je "moet" iets van iemand doen.

    Vanuit mij zelfonderzoek naar mijn eigen gevoelens hierover, en een meer filosofische analyse kom ik op het volgende.

    Wat me in eerste instantie opvalt, is dat het hier om "doen" gaat, dat niet "vrijwillig" is. Iemand doet iets, maar niet uit vrije wil. Het gebrek aan vrije wil betekent dat er sprake is van castratie, maar ook van inferioriteit. Iemand die iets "moet", wordt gezien als niet in staat om vanuit zijn eigen, spontane en natuurlijke gevoelens, gedachten en impulsen te bepalen wat te doen. Als iemand spontaan wil wat "moet", is dat een toevalligheid, iets waar niet op te vertrouwen is.

    Er is ook sprake van een oordeel. Iets is "goed" of "verkeerd", en wat er moet, is wat "goed" is. Als iemand niet doet wat "moet", is hem of haar dit te verwijten. Je kunt hem dan beschuldigen. Door iemand te verwijten dat hij niet doet wat moet, plaats je jezelf in een positie van superioriteit, en de ander dus in een positie van inferioriteit.

    De werking van EMDR therapie

    Gisteravond zag ik op televisie bij het wetenschappelijk programma Nieuwslicht een item over EMDR therapie (Eye Movement Desensitization Reprocessing). Bij deze therapie worden mensen geholpen met het verwerken van traumatische herinneringen, door ze tijdens het voelen van de gevoelens ervan, met hun ogen de heen en weer bewegende vingers van de therapeut te laten volgen. In het TV-programma werd door psychologen een verklaring op basis van het "werkgeheugen" van de hersenen gegeven.

    Er wordt vanuit gegaan dat het werkgeheugen van de hersenen maar een beperkte capaciteit heeft. Als je meer dingen tegelijk doet, loop je tegen die beperking aan, en zou de intensiteit van je gevoelens dalen. Door het met de ogen volgen van die heen en weer bewegende vingers, en zo de beperking van het werkgeheugen op te zoeken, zou de persoon minder intens met de herinneringen bezig zijn, waardoor een minder intens gevoel gekoppeld zou worden aan die herinneringen ("Desensitization Reprocessing"). Er zou dus sprake zijn van een gradueel verminderen van de intensiteit van gevoelens, wat, naar mijn idee, impliceert dat ze op zich niet oplossen.

    Ik denk dat er meer aan de hand is. Dat volgen van die vingers is namelijk niet het enige wat ik in het filmpje met voorbeeld van EMDR therapie zag gebeuren.

    Er zijn een aantal overeenkomsten tussen EMDR en het Inquiry proces zoals we dat binnen de Diamond Approach kennen. (Inquiry is een proces voor spirituele transformatie, om het onbewuste, en daarmee het ego, te doorvoelen en op te lossen.)

    Ik zag in het filmpje dat de therapeut compassie uitstraalde. Compassie faciliteert het toelaten van pijnlijke gevoelens en is als zodanig een essentiële component van een proces van het verwerken van traumatische situaties. Zonder compassie is het toelaten en voelen van pijnlijke gevoelens niet mogelijk.

    Een belangrijke component van het onplezierig zijn van gevoelens is het je verzetten ertegen. Hoe meer verzet er is, hoe meer angst voor die gevoelens er kennelijk is. Als in een therapie een persoon ertoe gebracht wordt onplezierige gevoelens toe te laten, en dus het verzet ertegen op te geven, is een belangrijke component van het naar zijn ervan daarmee weg. Veel spanning valt dan weg. Dit kan lijken te voelen alsof de onplezierige gevoelens minder intens geworden zijn, wat opgemerkt wordt bij EMDR ("desensitization", dus), maar het is niet werkelijk wat er gebeurt. De angst en het verzet ervoor zijn er niet meer, of zijn sterk verminderd, de eigenlijke gevoelens behorend bij de herinnering zijn nog even intens.

    Met de handbewegingen geeft de therapeut een context waarin de persoon het veilig vindt de nare gevoelens toe te laten. Door de suggestie van de therapeut dat het veilig is, wordt het verzet tegen de gevoelens opgegeven. In die zin is het met de ogen volgen van de handbewegingen slechts een ritueel, met geen werkelijke eigen werking op de psyche.

    Net zoals bij Inquiry, zoals wij dat binnen de Diamond Approach met anderen of met een teacher doen, beschreef de persoon (al pratend) zijn gevoelens over de traumatische gebeurtenis. Door het beschrijven van de gevoelens wordt een bepaalde afstand tot die gevoelens gecreëerd, in de zin dat de persoon zich er niet meer mee identificeert. De persoon handelt en denkt niet meer vanuit die gevoelens alsof hij of zij die gevoelens is, maar voelt ze, zonder ze te accepteren of af te wijzen. Deze desidentificatie is essentieel in het proces van verwerken van oude gevoelens. Het maakt het mogelijk de gevoelens volledig te voelen, in plaats van ze vaag op de achtergrond te houden, waardoor ze hun natuurlijke beloop krijgen, en oplossen.

    Ook tijdens het met de ogen volgen van de handbewegingen wordt dat desidentificatieproces gefaciliteerd. In het filmpje vroeg de therapeut om een bepaald gevoel dat onderdeel was van het trauma te voelen tijdens de handbewegingen. Dit op zich is een verzoek om te desidentificeren van dat gevoel.

    Mogelijk helpt het met de ogen volgen ook om niet iets te "doen" met de gevoelens, maar ze alleen te voelen. Dat iets doen met gevoelens, zoals gedachten of fantasieen genereren, ze dramatisch te uiten, of object van beoordeling maken, zit het voelen en daarmee verwerken in de weg. Dat wordt dan tegengehouden door het ritueel van volgen met de ogen (net zoals het beschrijven van gevoelens dat doet).

    EMDR therapeuten gebruiken ook wel een koptelefoon waarin de persoon afwisselend links en rechts klikjes hoort, in plaats van het volgen met de ogen. Dat heeft ongeveer hetzelfde effect, maar eist minder aandacht op dan de oogoefening. Ook dit is, in mijn optiek, niet essentieel bij dit therapeutisch proces. Zolang de compassie er is, het desidentificeren van de gevoelens om ze werkelijk te voelen, zonder iets met de gevoelens te doen, zullen ze uit het onbewuste verdwijnen.

    UPDATE:
    Er is nog een factor die essentieel is om oude gevoelens te laten oplossen, en dat is het begrijpen ervan. Wanneer je begrijpt wat al je gevoelens behorend bij een situatie betekenen, zullen ze oplossen. Dat begrijpen hoeft niet per sé op een mentaal niveau het geval te zijn, het kan ook op een gevoelsmatig niveau zijn.

    Als je bijvoorbeeld niet begrijpt dat je door een specifieke situatie geïntimideerd bent, zullen je gevoelens omtrent die situatie niet oplossen. Wanneer je dan bijvoorbeeld doorhebt dat je je zou willen verzetten, maar dat je je daartoe te zwak voelt, en je dat gevoel van zwakte kunt voelen, bijvoorbeeld door je in je fantasie te verzetten, kunnen de gevoelens wel oplossen.

    Ik zou me voor kunnen stellen dat dit een probleempunt is bij EMDR therapie. Bij het behandelen van trauma's waarbij de gevoelens van de persoon redelijk inzichtelijk en begrijpelijk zijn, zal EMDR succesvol zijn. Maar als de therepeut niet in staat is de persoon te helpen gevoelens te begrijpen die nog onderdrukt worden, wellicht omdat ze minder begrijpelijk zijn, dan wordt het moeilijk.

    « Vorige     Volgende »